• Jongvolwassenen: Scaphoidfracturen komen het meest voor bij tieners en jongvolwassenen (20-30 jaar), vaak bij sportongevallen of verkeersongelukken. Zij vallen bijvoorbeeld tijdens het skateboarden of skiën en vangen zich op met de hand, waarbij het scaphoid kan breken.
• Sporters: Wielrenners en mountainbikers die hard ten val komen met uitgestrekte hand, lopen risico op een scaphoidfractuur. Ook bij contactsporten (voetbal, rugby) kan een ongelukkige val op de pols dit letsel veroorzaken.
• Mannen: In statistieken ziet men dat scaphoidfracturen vaker bij mannen voorkomen (mogelijk door een hogere mate van risicovol gedrag en sportdeelname).
• Volwassenen met hoog energietrauma: Bij auto- of motorongevallen kan naast andere verwondingen ook een scaphoid botbreuk optreden als de pols fors klapt bij de impact.

Typische symptomen van een scaphoidfractuur zijn:

• Pijn aan de duimzijde van de pols: direct na het ongeval voel je diepe, scherpe pijn net onder de duim, in het eerder genoemde “snuifdoos”-kuiltje.
• Drukpijn in de snuifdoos: als je drukt op het gebied tussen de pezen aan de polszijde van de duimbasis, is dat erg pijnlijk. Ook duimbewegingen tegen weerstand (bijvoorbeeld iets tussen duim en wijsvinger knijpen) veroorzaken pijn.
• Zwelling en blauwe plek: er kan een milde zwelling zichtbaar zijn ter hoogte van het scaphoid, soms gepaard met een blauwige verkleuring. De zwelling is meestal niet zo uitgesproken als bij een polsbreuk van het spaakbeen.
• Bewegingsbeperking: de pols voelt stijf en bewegen is beperkt door de pijn. Vooral het naar achter buigen van de pols (alsof je je hand op de grond duwt) doet pijn. Ook de knijpkracht tussen duim en vingers is verminderd vanwege de pijn.
• Geen duidelijke misvorming: de pols behoudt normaal haar vorm; er steekt doorgaans geen bot uit en de stand van de pols lijkt normaal. Hierdoor kan men ten onrechte denken dat er niets gebroken is.

Omdat de symptomen subtieler zijn dan bij veel andere breuken, wordt een scaphoidfractuur gemakkelijk gemist. Blijvende pijn en drukgevoeligheid in de duimzijde van de pols na een val zijn aanwijzingen om alert te zijn op deze breuk.

De diagnose scaphoidfractuur kan uitdagend zijn. De arts zal het volgende doen:

• Anamnese en onderzoek: De arts informeert naar het ongevalsmechanisme (bijvoorbeeld “op hand gevallen”) en vraagt waar de pijn precies zit. Bij het onderzoek let hij specifiek op de snuifdoos: is het daar gevoelig bij druk of beweging van de duim? Ook wordt de pols in zijn geheel nagekeken op andere letsels en de bewegingsomvang.
• Röntgenfoto: Bij vermoeden van een scaphoidfractuur wordt een gerichte röntgenfoto van het polsgewricht gemaakt in specifieke standen om het scaphoid goed te kunnen zien. Vaak blijken kleine scheurtjes of breuken al zichtbaar. Toch kan het gebeuren dat de eerste foto geen afwijking toont, terwijl er wel degelijk een barst in het scaphoid zit. Daarom is het protocol dat, als de pijn blijft, na 10-14 dagen opnieuw röntgenfoto’s gemaakt worden, of meteen een CT-scan om de breuk alsnog aan te tonen. Soms wordt een CT-scan gebruikt om de exacte positie van de breuk en eventuele verplaatsing beter in beeld te brengen, vooral in het kader van operatieve planning.

Het is belangrijk dat een scaphoidfractuur tijdig wordt vastgesteld. Onbehandeld kan zo’n breuk namelijk niet goed genezen, wat leidt tot slechte gewrichtsverhoudingen of slijtage.

Afhankelijk van de breukplaats en stabiliteit zijn er twee hoofdbehandelopties voor een scaphoidfractuur:

• Conservatieve behandeling (gips): Indien de breuk niet verplaatst is (stabiel) en vroeg wordt opgemerkt, behandelt men de scaphoidbreuk doorgaans zonder operatie. Je krijgt een speciaal gips (een zogenaamde duim- of scaphoidgips) dat zowel de pols als de duim immobiliseert. Dit gips draagt men relatief lang: meestal tussen de 6 en 12 weken. Het eerste gips wordt vaak na 4-6 weken vervangen en er wordt een controlefoto gemaakt om te zien of er tekenen van genezing zijn. Tijdens de immobilisatie moet je de pols hoog houden bij rust en regelmatig de andere vingers en elleboog bewegen om stijfheid te voorkomen. Lichte pijnstilling kan helpen tegen de polspijn. Regelmatige opvolging is cruciaal. Blijft de breuk stabiel en tonen foto’s genezende botvorming, dan mag het gips na ongeveer 2 à 3 maanden verwijderd worden.
• Operatieve behandeling: Als de scaphoidfractuur verplaatst is (de botstukken liggen niet goed tegen elkaar) of als conservatief behandelen faalt (breuk geneest niet), is een operatie nodig. De chirurg zal meestal een metalen schroef in het scaphoid plaatsen om de stukken bijeen te houden. Dit gebeurt via een kleine snede in de huid (of soms middels een kijkoperatie). Bij oudere of slecht genezende breuken kan aanvullend botweefsel (botgreffes) van elders worden ingebracht om de genezing te bevorderen. Na de operatie krijg je een kortdurende spalk (vaak 2-4 weken) voor bescherming. Vervolgens start je voorzichtig met oefentherapie om de pols weer in beweging te krijgen. Een operatie verkort de genezingstijd en verhoogt de kans op consolidatie (goede botgenezing) in moeilijke gevallen.

Een scaphoidfractuur staat erom bekend dat de genezing langer duurt dan bij veel andere breuken. Dit komt doordat het scaphoid relatief slecht doorbloed is, vooral het proximale deel (deel meest dichtbij de pols). Bij tijdige en correcte behandeling groeit de breuk meestal wel vast, maar het kan 2 à 3 maanden duren voor het bot helemaal genezen is, en soms langer. Tijdens de genezing is regelmatig controle nodig.

Een belangrijk risico van scaphoidbreuken is het optreden van non-union: het uitblijven van definitieve botgenezing. Als de botdelen niet aaneengroeien ontstaat een vals gewricht (pseudartrose) wat langdurige pijn en instabiliteit in de pols geeft. Dit kan uiteindelijk leiden tot polsartrose. Factoren die non-union bevorderen zijn onder andere uitgestelde diagnose, een breuk die niet in gips gezet is, of roken (nicotine vertraagt botgenezing).

Gelukkig genezen de meeste tijdig ontdekte scaphoidfracturen met de juiste behandeling goed. Na succesvolle genezing (met of zonder operatie) is de pols weer stabiel en kan je hem terug normaal gebruiken, al kan revalidatie nodig zijn om alle kracht en beweeglijkheid terug te krijgen. In de eerste maanden na genezing blijft zware belasting (zoals intensief steunen op de pols of zwaar tillen) af te raden om het bot niet te overbelasten.

Een scaphoidfractuur is een breuk van een klein polsbotje aan de duimzijde. Dit letsel ontstaat vaak door een val op de gestrekte hand. De symptomen – pijn en drukgevoeligheid in het “snuifdoosje” van de pols – kunnen in eerste instantie worden verward met een verstuiking. Het is echter belangrijk om een scaphoidbreuk tijdig op te sporen, omdat onbehandelde breuken slecht genezen. Met een goed aangelegd gips gedurende enkele weken kan een niet-verplaatste scaphoidfractuur meestal genezen. Bij ingewikkelde gevallen zorgt een operatieve schroeffixatie voor herstel. De revalidatie vergt geduld, maar uiteindelijk kunnen de meeste patiënten hun pols weer normaal gebruiken. Vroeg ingrijpen is essentieel: een op tijd herkende scaphoidfractuur voorkomt chronische polsklachten en instabiliteit na een polstrauma.